{"id":43,"date":"2011-09-30T14:02:16","date_gmt":"2011-09-30T12:02:16","guid":{"rendered":"http:\/\/paciorek.org\/bitwa\/?page_id=43"},"modified":"2013-06-20T10:08:26","modified_gmt":"2013-06-20T08:08:26","slug":"udzial-26-dp-w-bitwie-nad-bzura","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/?page_id=43","title":{"rendered":"Udzia\u0142 26 DP w bitwie nad Bzur\u0105"},"content":{"rendered":"

BITWA NAD BZUR\u0104<\/strong>
\n26 DYWIZJI PIECHOTY(II RP)<\/strong><\/p>\n

OD 12 WRZE\u015aNIA DO 16 WRZE\u015aNIA 1939 R.<\/p>\n

\"\"<\/a>Dywizja zosta\u0142a zorganizowana w 1919r. jako 4 Dywizja Piechoty. Pu\u0142ki 4DP stacjonowa\u0142y na kresach wschodnich, w rejonie Jaros\u0142awca, Rzeszowa, Przemy\u015bla, Cieszyna. 4DP bra\u0142a udzia\u0142 w walkach
\nz Rosj\u0105 Sowieck\u0105 w 1920r. Na pocz\u0105tku lat 20-tych, dywizj\u0119 przeniesiono do centrum Polski i zmieniono organizacj\u0119 dywizji, przemianowano na 26 Dywizj\u0119 Piechoty. Dow\u00f3dztwo 26 Dywizji ulokowano
\nw Skierniewicach. Dow\u00f3dc\u0105 Dywizji w 1939r.
\nby\u0142 p\u0142k dypl. Adam Brzechwa-Ajdukiewicz. W sk\u0142ad
\n26 Dywizji Piechoty wchodzi\u0142y:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

10 PU\u0141K PIECHOTY – Dow\u00f3dca p\u0142k dypl. Marian Krudowski,
\npu\u0142k stacjonowa\u0142 w \u0141owiczu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

18 PU\u0141K PIECHOTY – Dow\u00f3dca p\u0142k dypl. Wiktor Adam Majewski,
\npu\u0142k stacjonowa\u0142 w Skierniewicach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

37 PU\u0141K PIECHOTY ZIEMI \u0141\u0118CZYCKIEJ IM. KSI\u0118CIA J\u00d3ZEFA PONIATOWSKIEGO – Dow\u00f3dca pp\u0142k Stanis\u0142aw Kurcz, pu\u0142k stacjonowa\u0142
\nw Kutnie.<\/p>\n

26 PU\u0141K ARTYLERII LEKKIEJ KR\u00d3LA W\u0141ADYS\u0141AWA IV –
\nDow\u00f3dca pp\u0142k Zygmunt Kapsa, pu\u0142k stacjonowa\u0142 w Skierniewicach.<\/p>\n

26 DYWIZJON ARTYLERII CI\u0118\u017bKIEJ<\/p>\n

26 BATALION SAPER\u00d3W<\/p>\n

BATERIA ARTYLERII PRZECIWLOTNICZEJ<\/p>\n

SZWADRON KAWALERII DYWIZYJNEJ<\/p>\n

KOMPANIA KOLARZY NR 43<\/p>\n

W\/w jednostki bojowe. W sk\u0142ad dywizji wchodzi\u0142y te\u017c jednostki pomocnicze.<\/p>\n

Po mobilizacji w marcu 1939r. 26 Dywizja Piechoty zosta\u0142a w\u0142\u0105czona w sk\u0142ad armii \u201ePozna\u0144\u201d. Zosta\u0142a przetransportowana nad zachodni\u0105 granic\u0119 Polski
\ni zaj\u0119\u0142a pozycje obronne w rejonie W\u0105growca, \u017bnina i Kcynii. Armia \u201ePozna\u0144\u201d bez walki zosta\u0142a wycofana z pozycji obronnych na zachodzie Polski
\ni skierowana na wsch\u00f3d w kierunku Warszawy. Razem z armi\u0105 \u201ePozna\u0144\u201d wycofana by\u0142a 26 dywizja piechoty. W czasie spotkania genera\u0142\u00f3w
\nT. Kutrzeby i W. Bortnowskiego ko\u0142o Kutna w dniu 7 wrze\u015bnia , podj\u0119to decyzj\u0119, \u017ce armii \u201ePozna\u0144\u201d b\u0119dzie podporz\u0105dkowana armia \u201ePomorze\u201d.
\nW dniu 13 wrze\u015bnia gen. T. Kutrzeba podj\u0105\u0142 decyzj\u0119, \u017ce armia \u201ePomorze\u201d uderzy w kierunku na Skierniewice. W celu wzmocnienia armii \u201ePomorze\u201d gen. Kutrzeba w dniu 13 wrze\u015bnia przekaza\u0142 26 Dywizj\u0119 Piechoty pod rozkazy gen. W. Bortnowskiego. Uderzenie na Skierniewice mia\u0142o u\u0142atwi\u0107 armii \u201dPozna\u0144\u201d odbicie Sochaczewa i dotarcie do Warszawy.<\/p>\n

Do sztabu armii \u201ePozna\u0144\u201d dotar\u0142a wiadomo\u015b\u0107, \u017ce oddzia\u0142y rozpoznawcze nieprzyjaciela w Koz\u0142owie Szlacheckim przekroczy\u0142y Bzur\u0119. Zadanie przep\u0119dzenia Niemc\u00f3w za Bzur\u0119 na po\u0142udniowy brzeg, otrzyma\u0142 10 pp.
\np\u0142k Krudowskiego, poniewa\u017c teren ten mia\u0142 by\u0107 podstaw\u0105 wyj\u015bciow\u0105
\ndo ataku na lasy bolimowskie i Skierniewice. W celu wykonania zadania
\ntj. oczyszczenia p\u00f3\u0142nocnego brzegu Bzury z oddzia\u0142\u00f3w nieprzyjaciela, w dniu 12 wrze\u015bnia przerzucono samochodami 9 kompani\u0119 por. Jana Doma\u0144skiego z 3 batalionu 10 pp. z \u017bychlina do G\u0105golina P\u0142n.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Strzelec na stanowisku ogniowym<\/p>\n

Dow\u00f3dca kompanii por. J. Doma\u0144ski tak wspomina pierwszy chrzest bojowy: \u201ePo zaj\u0119ciu Patok i Koz\u0142owa Szlacheckiego, w miejscu gdzie rzeka najbardziej podchodzi do szosy, przyst\u0105pi\u0142em
\ndo organizowania obrony. Po drugiej stronie rzeki ju\u017c znajdowa\u0142y si\u0119 oddzia\u0142y niemieckie, kt\u00f3re jednak w tym czasie nie wykazywa\u0142y aktywnej dzia\u0142alno\u015bci, ograniczaj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do ostrza\u0142u naszych pozycji n\u0119kaj\u0105cym ogniem artyleryjskim. Dopiero oko\u0142o po\u0142udnia nast\u0105pi\u0142o pierwsze natarcie w sile plutonu o charakterze rozpoznawczym, kt\u00f3re zosta\u0142o zatrzymane, a nast\u0119pnie nieprzyjaciel wycofa\u0142 si\u0119 na poprzedni\u0105 postaw\u0119 wyj\u015bciow\u0105 przebiegaj\u0105c\u0105 od rzeki
\nw odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 500metr\u00f3w.\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n

Pu\u0142ki 26 Dywizji Piechoty po d\u0142ugim nocnym marszu z \u017bychlina dotar\u0142y
\nw rejon G\u0105golina P\u0142d. Zaj\u0119\u0142y pozycj\u0119 wyj\u015bciow\u0105 w lesie ko\u0142o m. Braki. Piotr A. Kuku\u0142a w ksi\u0105\u017cce p.t.\u201dPiechurzy kutnowskiego pu\u0142ku\u201d tak opisuje przemarsz i przygotowania 37pu\u0142ku piech. do natarcia na Koz\u0142\u00f3w Szlachecki i dalej na lasy bolimowskie\u2026.<\/p>\n

\u201dpo drodze widzieli \u017co\u0142nierze pal\u0105cy si\u0119 \u0141owicz i po\u0142o\u017cone nad Bzur\u0105 wioski. W\u015br\u00f3d morza p\u0142omieni raz po raz wzbija\u0142y si\u0119 s\u0142upy p\u0142omieni i snopy iskier z wal\u0105cych si\u0119 budynk\u00f3w, wisz\u0105c krwaw\u0105 \u0142un\u0105 nad miastem i okolic\u0105. Na wsch\u00f3d i zach\u00f3d od \u0141owicza przecina\u0142y niebo b\u0142yski odpalanych dzia\u0142 i ni\u00f3s\u0142 si\u0119 pomruk jakby tamt\u0119dy przetacza\u0142a si\u0119 burza. Nad ranem
\n13 wrze\u015bnia pu\u0142k dotar\u0142 w rejon bitwy nad Bzur\u0105. Pierwszy batalion stan\u0105\u0142 w rejonie G\u0105golina P\u0142n. trzeci przemaszerowa\u0142 przez wie\u015b Z\u0142ota, zatrzymuj\u0105c si\u0119 w laskach na wsch\u00f3d
\nod Emilianowa, drugi ugrupowa\u0142 si\u0119 w folwarku i w lesie Braki.\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n

Rozpocz\u0119to przygotowania do bitwy i oczekiwano w pe\u0142nym napi\u0119ciu.
\nSztab 26 Dywizji\u00a0 Piechoty sta\u0142 w m. Jezi\u00f3rko wieczorem 13 wrze\u015bnia dow\u00f3dca dywizji pu\u0142kownik dyplomowany Adam Brzechwa-Ajdukiewicz zarz\u0105dzi\u0142 odpraw\u0119 dow\u00f3dc\u00f3w pu\u0142k\u00f3w, nakre\u015bli\u0142 zadanie dla 26 Dywizji Piechoty w uderzeniu na lasy bolimowskie i Skierniewice.<\/p>\n

Na koniec doda\u0142\u2026.\u201dPanowie zadanie wasze nie jest \u0142atwe. Ukszta\u0142towanie terenu stawia oddzia\u0142y polskie w niekorzystnej sytuacji wobec nieprzyjaciela. Natarcie p\u00f3jdzie przez rzek\u0119 , odkrytym terenem, przez nizinne pola i podmok\u0142e \u0142\u0105ki. Niemcy zajmuj\u0105 wszystkie miejscowo\u015bci na po\u0142udnie od linii kolejowej \u0141owicz-Sochaczew\u201d<\/em><\/strong>\u2026.<\/p>\n

Grupa Operacyjna gen. Bo\u0142tucia (4 DP i 16 DP) mia\u0142a zdoby\u0107 \u0141owicz
\ni kierowa\u0107 si\u0119 na Skierniewice. Od zachodu na \u0141owicz mia\u0142a uderzy\u0107
\n4 Dywizja Piechoty a od \u0141owicza do Kompiny w kierunku Nieborowa naciera\u0142a 16 dywizja piechoty. Natomiast 26 dywizja piechoty od Kompiny do Patok w kierunku Jasionna, Bolim\u00f3w, na prawym skrzydle naciera\u0142 10pu\u0142k piechoty, na lewym skrzydle 37pu\u0142k piechoty. Lewe skrzyd\u0142o
\n37 pu\u0142ku ppiechoty by\u0142o pomi\u0119dzy Koz\u0142owem Szlacheckim a Patokami. Wsparcia artyleryjskiego udziela\u0142 26 pu\u0142k artylerii lekkiej.<\/p>\n

Natarcie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 14 wrze\u015bnia o godz. 8:00 rano. Pierwszorzutowe bataliony przekroczy\u0142y niezbyt szerok\u0105 Bzur\u0119 bez przeszk\u00f3d ze strony nieprzyjaciela. Nacieraj\u0105cy na prawym skrzydle I batalion 10 pu\u0142ku piech. opanowa\u0142 wie\u015b Bednary. Znacznie \u0142atwiej przebiega\u0142o natarcie III batalionu 37 pu\u0142k piechoty, kt\u00f3ry wszed\u0142 pomi\u0119dzy 18 i 19 Dywizj\u0119 Piechoty nieprzyjaciela. Batalion opanowa\u0142 lasek na p\u00f3\u0142noc od Karolewa oraz nasyp kolejowy i dopiero tutaj natkn\u0105\u0142 si\u0119 na siln\u0105 obron\u0119 nieprzyjaciela
\nw Karolewie i na wzg\u00f3rzach za Sypniem. Toczy\u0142y si\u0119 ci\u0119\u017ckie boje o Karolew, Polacy wyparli Niemc\u00f3wz po\u0142owy Karolewa, wtedy nasili\u0142 si\u0119 ogie\u0144 ze strony nieprzyjaciela. Op\u00f3r piechoty niemieckiej wzmaga\u0142 si\u0119 z ka\u017cd\u0105 chwil\u0105.
\nOd strony Bolimowa narasta\u0142 ogie\u0144 CKM-\u00f3w. W\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej powsta\u0142a panika. Jedni wynosili z dom\u00f3w \u015bwi\u0119te obrazy, przed kt\u00f3rymi odmawiali ch\u00f3ralne modlitwy, inni chronili si\u0119 do piwnic murowanych
\nz kamienia. Prze\u017cycia \u017co\u0142nierzy w tamtym momencie opisuje P. Kuku\u0142a
\nw ksi\u0105\u017cce \u201ePiechurzy kutnowskiego pu\u0142ku\u201d<\/p>\n

\u201d\u017bo\u0142nierze na stanowiskach w sadzie przyleg\u0142ym do maj\u0105tku zn\u00f3w lgn\u0119li do ziemi. Ten, kto zlekcewa\u017cy\u0142 rozkaz do okopania si\u0119, ry\u0142 teraz ziemi\u0119 \u0142opatk\u0105, r\u0119koma, a nawet he\u0142mem. Ziemia wydawa\u0142a si\u0119 przytulna, a ka\u017cde zag\u0142\u0119bienie zbawcze , bo daj\u0105ce nadziej\u0119 na ocalenie \u017cycia. Ogie\u0144 artylerii rozp\u0119ta\u0142 si\u0119 na dobre od kilku minut, a \u017co\u0142nierzom wydawa\u0142o si\u0119 \u017ce trwa bez ko\u0144ca. Nie widzieli si\u0119 wzajemnie i demoralizuj\u0105cy ogie\u0144 ka\u017cdy musia\u0142 prze\u017cy\u0107 sam. Za ka\u017cdym razem kiedy pocisk wytracaj\u0105c szybko\u015b\u0107 wibrowa\u0142 nad g\u0142ow\u0105, \u017co\u0142nierz kurczy\u0142 si\u0119 w sobie
\ni jeszcze bardziej przywiera\u0142 do \u015bwie\u017cej ziemi. Po wybuchu rozpr\u0119\u017ca\u0142 cia\u0142o na kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119, bo w ucho wpada\u0142o nowe wibrowanie, a po nim nast\u0119powa\u0142a nieodmiennie detonacja. W g\u0142owie powstawa\u0142 zam\u0119t, skurcz w zaschni\u0119tym gardle, a w uszach bez przerwy dzwoni\u0142o i \u015bwidrowa\u0142o powietrze i bij\u0105ce gromy. Niemo\u017cna by\u0142o ani skupi\u0107 my\u015bli, ani doda\u0107 sobie odwagi. Wobec tej pot\u0119gi ognia pozostawa\u0142o tylko poczucie niemocy
\ni bezsi\u0142y. Przera\u017cenie i strach przed \u015bmierci\u0105 powodowa\u0142y, \u017ce chcia\u0142o si\u0119 krzycze\u0107, zerwa\u0107 i pop\u0119dzi\u0107 gdziekolwiek, byle dalej od tego piek\u0142a. Wielu \u017co\u0142nierzy tylko resztk\u0105 woli trzyma\u0142o na wodzy napi\u0119te nerwy. W \u015bwiadomo\u015bci pozosta\u0142a jeszcze odrobina honoru i w\u0142asnej godno\u015bci, kt\u00f3re nie pozwala\u0142y stch\u00f3rzy\u0107. Ka\u017cdy trwa\u0142 w obawie , \u017ce jaki\u015b pocisk rozszarpie go na strz\u0119py i nie pozostanie po nim \u015bladu.\u201d<\/strong><\/em>…<\/p>\n

Armaty 26 pu\u0142ku artylerii lekkiej pocz\u0105tkowo wspiera\u0142y ogniem natarcie
\n37 i 10 pu\u0142ku piechoty, ale po przekroczeniu tor\u00f3w kolejowych wsparcie zosta\u0142o przerwane. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ogie\u0144 zaporowy po\u0142o\u017cony przez nieprzyjaciela na Bzurze uszkodzi\u0142 kable telefoniczne pomi\u0119dzy obserwatorami a 26pal-em. Artylerzy\u015bci obawiali si\u0119 \u017ceby nie ostrzela\u0107 w\u0142asnego wojska, nie maj\u0105c \u0142\u0105czno\u015bci z obserwatorami, kt\u00f3rzy naprowadzali ogie\u0144 na cel. Po naprawieniu linii telefonicznej armaty 26 pal. ponownie odezwa\u0142y si\u0119 dodaj\u0105c \u017co\u0142nierzom otuchy, a co najwa\u017cniejsze ponownie pozwoli\u0142y poderwa\u0107 do ataku \u017co\u0142nierzy 26 dywizji piechoty. Nadchodz\u0105ce meldunki z pola walki do miejsca postoju gen. Bortnowskiego w Czerniewie ko\u0142o Kiernozi, do godz. 10:00 by\u0142y na og\u00f3\u0142 pomy\u015blne. 4 i 26 Dywizje Piechoty czyni\u0142y post\u0119py, trudno\u015bci mia\u0142a 16 dywizja piechoty.<\/p>\n

PUNKT ZWROTNY BITWY NAD BZUR\u0104<\/strong><\/p>\n

KT\u00d3RY ZADECYDOWA\u0141 O DALSZYM PRZEBIEGU BITWY<\/strong><\/p>\n

Oko\u0142o godz. 10:00 gen. W. Bortnowski otrzyma\u0142 meldunek z rozpoznania lotniczego, informuj\u0105cy o ukazaniu si\u0119 na wsch\u00f3d od Sochaczewa si\u0142 pancernych nieprzyjaciela. By\u0142a to 4 Dywizja Pancerna z XVI korpusu pancernego, zawr\u00f3cona spod Warszawy nad Bzur\u0119, jej czo\u0142o znajdowa\u0142o
\nw Paprotni. Gen. Bortnowski obawia\u0142 si\u0119, \u017ce jeszcze tego dnia (14.09) czo\u0142gi nieprzyjaciela mog\u0105 przekroczy\u0107 Bzur\u0119 i zagrozi\u0107 ty\u0142om jego wojsk nacieraj\u0105cych na Skierniewice. Najbardziej zagro\u017cona by\u0142aby 26 dywizja piechoty, gen. Bortnowski rozkaza\u0142 telefonicznie wstrzyma\u0107 natarcie
\ni przegrupowa\u0107 si\u0119 do odparcia ataku pancernego. Gen. T. Kutrzeba zaalarmowany o pojawieniu si\u0119 broni pancernej, przyby\u0142 do sztabu
\ngen. W. Bortnowskiego, gdzie zosta\u0142 poinformowany o wstrzymaniu natarcia
\n26 Dywizji Piechoty. Decyzja o wstrzymaniu natarcia zosta\u0142a zaakceptowana przez gen. Kutrzeb\u0119.<\/p>\n

Dow\u00f3dca 26 Dywizji Piechoty pp\u0142k Adam Brzechwa-Ajdukiewicz rozkaz wstrzymania natarcia zrozumia\u0142 jako jednoznaczny z wycofaniem si\u0119. W tym czasie 26 Dywizja Piechoty by\u0142a silnie zwi\u0105zana walk\u0105 od czo\u0142a. Rozkaz d-cy 26 Dywizji Piechoty przekazywany ustnie po linii tyraliery nie do ka\u017cdego plutonu dotar\u0142 we w\u0142a\u015bciwym czasie. Brak \u0142\u0105czno\u015bci wprowadzi\u0142 chaos
\ni zamieszanie, co spot\u0119gowa\u0142o straty. Niemcy spostrzegli odwr\u00f3t. Od strony Nieborowa odezwa\u0142y si\u0119 nowe baterie dzia\u0142. Na 37 pu\u0142k piechoty wysz\u0142y dwa uderzenia: jedno od Soko\u0142owa drugie od Zi\u0105bek; dwie kompanie zosta\u0142y rozbite. Na zagro\u017cony odcinek I i III batalionu 37 pu\u0142ku piechoty skierowany zosta\u0142 II batalion, kt\u00f3ry rozpoczyna\u0142 przepraw\u0119 przez Bzur\u0119.
\nNie maj\u0105c ju\u017c odwod\u00f3w dow\u00f3dca Dywizji oko\u0142o po\u0142udnia wyda\u0142 rozkaz wycofania si\u0119 10 i 37 pu\u0142ku piechoty na p\u00f3\u0142nocny brzeg Bzury. Niekt\u00f3rych \u017co\u0142nierzy ogarnia\u0142a panika nie widzieli \u017cadnych szans powodzenia natarcia, chcieli ratowa\u0107 swoje m\u0142ode \u017cycie. Straty w obydwu pu\u0142kach w czasie wycofywania by\u0142y kilkakrotnie wy\u017csze ni\u017c w czasie natarcia, \u017co\u0142nierze byli zdezorientowani.<\/p>\n

W czasie chaotycznej przeprawy przez Bzur\u0119, wielu z nich pozosta\u0142o w niej na zawsze. Tak P. Kuku\u0142a w \u201ePiechurach kutnowskiego pu\u0142ku\u201d opisuje odwr\u00f3t 37pu\u0142ku piechoty na p\u00f3\u0142nocny brzeg Bzury… \u201dCi\u0119\u017cko rannych uk\u0142adano na nosze, koce lub p\u0142aszcze i przenoszono w stron\u0119 Bzury. L\u017cej ranni szli o w\u0142asnych si\u0142ach lub wsparci
\nna ramionach koleg\u00f3w. Za rzek\u0105 czeka\u0142y wozy , kt\u00f3re przewozi\u0142y rannych do szpitala polowego w Boczkach. Przygn\u0119biaj\u0105cy by\u0142 to poch\u00f3d. Skrwawieni i okaleczeni, wykrzywieni b\u00f3lem, wywo\u0142ywali w gor\u0105czce imiona bliskich, j\u0119czeli przera\u017aliwie albo skar\u017cyli si\u0119 cicho, b\u0142agaj\u0105c o lito\u015b\u0107. Cz\u0119sto kt\u00f3ry przestawa\u0142 dawa\u0107 oznaki \u017cycia, a w\u00f3wczas go zostawiano na \u0142\u0105ce mi\u0119dzy poleg\u0142ymi,\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n

\u201eRano z zapa\u0142em i z brawur\u0105 parli do przodu, natarcie posuwa\u0142o si\u0119 naprz\u00f3d\u201d<\/em><\/strong>. Pisze w swoich Wspomnieniach por. J. Doma\u0144ski z 10 pp. \u201eNieodpowiedzialny rozkaz do odwrotu spowodowa\u0142 rozgoryczenie, nie ma gorszej rzeczy dla walcz\u0105cego \u017co\u0142nierza na froncie, jak \u015bwiadomo\u015b\u0107 niepotrzebnie przelanej krwi, niepotrzebnych ofiar, dobrowolnie zosta\u0142 oddany zdobyty teren, okupiony krwawymi ofiarami.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Nast\u0105pi\u0142 upadek ducha walki. Dochodzi\u0142o do samowolnego rozchodzenia si\u0119 \u017co\u0142nierzy do dom\u00f3w, szczeg\u00f3lnie starszych rezerwist\u00f3w z 10 pp., poniewa\u017c dzia\u0142ania wojenne toczy\u0142y si\u0119 w rejonie mobilizacyjnym 10 pp., wi\u0119kszo\u015b\u0107 rezerwist\u00f3w pochodzi\u0142a z okolic \u0141owicza.<\/p>\n

Druga faza bitwy nad Bzur\u0105 pomimo pocz\u0105tkowych sukces\u00f3w (ponowne zdobycie \u0141owicza i odrzucenia Niemc\u00f3w od Bzury za tory kolejowe na szeroko\u015bci od \u0141owicza do Leonowa), zako\u0144czy\u0142a si\u0119 pora\u017ck\u0105.<\/p>\n

Wycofywanie si\u0119 I i III batalionu os\u0142ania\u0142 II batalion mjr Molendy. Nad rzek\u0105 stan\u0119\u0142y plutony specjalne, oddzia\u0142y i wszystko to co nie bra\u0142o udzia\u0142u w walce.Tak os\u0142on\u0119 przeprawy 37pp na p\u00f3\u0142nocny brzeg Bzury opisuje
\nP. Kuku\u0142a na str.111 w \u201ePiechurach kutnowskiego pu\u0142ku\u201d… \u201ePlutonowy Edward Bednarek, zast\u0119pca dow\u00f3dcy drugiego plutonu pierwszej kompanii, zaj\u0105\u0142 z \u017co\u0142nierzami stanowisko na po\u0142udnie od Bzury, przy drodze biegn\u0105cej z Koz\u0142owa Szlacheckiego Starego do Leonowa. O zmroku zauwa\u017cy\u0142 wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 w zwartym szyku od strony Leonowa oddzia\u0142 piechoty. Da\u0142 rozkaz do otwarcia ognia. Zaskoczenie by\u0142o zupe\u0142ne. Niemcy rozsypali si\u0119 i zalegli. Plutonowy Bednarek zosta\u0142 z \u017co\u0142nierzami do p\u00f3\u017anego wieczora dopiero na rozkaz wycofa\u0142 si\u0119 do G\u0105golina Po\u0142udniowego\u201d<\/strong><\/em>.
\n(os\u0142on\u0119 przeprawy przedstawia obraz olejny, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 w Szkole Podstawowej w Koz\u0142owie Szlacheckim)<\/p>\n

Straty 37pu\u0142ku piechoty by\u0142y ogromne. W pierwszym batalionie wybite zosta\u0142y dwie kompanie, a z trzeciej ocala\u0142o 1\/3 stanu osobowego. Trzeci batalion straci\u0142 po\u0142ow\u0119 \u017co\u0142nierzy, utracono prawie w ca\u0142o\u015bci bro\u0144 ci\u0119\u017ck\u0105. By\u0142a to pierwsza walka 26 dywizji piechoty , i to prowadzona na terenie
\njej pokojowych garnizon\u00f3w, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 kl\u0119sk\u0105. Ta pierwsza walka nie tylko nie da\u0142a sukcesu, ale przynios\u0142a 26-ej dyw. piech. straty si\u0119gaj\u0105ce prawie 1000 \u017co\u0142nierzy i \u017ale wp\u0142yn\u0119\u0142a na stan moralny \u017co\u0142nierzy. W tak beznadziejnej sytuacji \u017co\u0142nierze wykazali si\u0119 ogromnym heroizmem. Grupa Operacyjna Gen. Knoll-Kownackiego, mia\u0142a odrzuci\u0107 Niemc\u00f3w
\nod Sochaczewa i i\u015b\u0107 dalej na Warszaw\u0119, razem z reszt\u0105 armii \u201ePozna\u0144\u201d.
\nW dniu 14 wrze\u015bnia pod wiecz\u00f3r, po d\u0142ugim marszu dotar\u0142a zaledwie do Rybna.<\/p>\n

Niemiecka 8 i 10 armia wyprzedza\u0142y armie \u201ePozna\u0144\u201d i \u201ePomorze\u201d o dwa dni marszu. Nieprzyjaciel przemieszcza\u0142 swoj\u0105 piechot\u0119 transportem samochodowym, polskie wojsko przemieszcza\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na piechot\u0119, furmankami i czasem samochodami.<\/p>\n

W nocy z 14 na 15 wrze\u015bnia wykrwawione i zdziesi\u0105tkowane 37 i 10 pu\u0142k piechoty z 26 Dywizji Piechoty, nie by\u0142y wstanie utrzyma\u0107 zachodniego brzegu Bzury. Niemiecka 19 Dywizja Piechoty zdoby\u0142a przycz\u00f3\u0142ki
\nna p\u00f3\u0142nocnym brzegu Bzury. Po nocnej burzy poranek 15 wrze\u015bnia budzi\u0142 si\u0119 pogodny i s\u0142oneczny, wiatr od zachodu p\u0119dzi\u0142 chmury zwiastuj\u0105ce opady.
\nW ci\u0105gu nocy 26 dywizja piechoty przyj\u0119\u0142a pozycje obronne przed spodziewanym atakiem pancernym. Stanowiska obronne 26 dyw. piech. bieg\u0142y wzd\u0142u\u017c Bzury od Kompiny przez Patoki i dalej po\u0142udniowymi kra\u0144cami G\u0105golina P\u0142d., do m. Wicie. Pierwszy batalion 37 pu\u0142ku piech. zaj\u0105\u0142 pozycje obronne wzd\u0142u\u017c drogi Kompina-G\u0105golin P\u0142d., drugi batalion pomi\u0119dzy szos\u0105 warszawsk\u0105 a G\u0105golinem P\u0142d., trzeci batalion na wschodnim skraju wsi naprzeciw Nowego Koz\u0142owa Pierwszego, trzeci batalion 18 pu\u0142ku piechoty zaj\u0105\u0142 pozycje w G\u0105golinie P\u0142n. frontem na wsch\u00f3d. Pierwszy batalion z 10 pu\u0142ku piech. w Emilianowie zaj\u0105\u0142 pozycje frontem na po\u0142udnie wprost na las brakoski(las ko\u0142o m. Braki).<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Stanowiska obronne zajmowano w sadach k\u0119pach drzew \u017ceby ukry\u0107 si\u0119 przed zwiadem lotniczym, obecno\u015b\u0107 wojska zdradza\u0142y stada wron, kt\u00f3re ci\u0105gn\u0119\u0142y za lud\u017ami z wrzaskiem w poszukiwaniu \u017ceru. Nad k\u0119pami drzew gdzie unosi\u0142o si\u0119 stado wron, niemieckie samoloty bombardowa\u0142y, byli pewni , \u017ce tam jest polskie wojsko. Eskadry \u201eJunkers\u00f3w\u201d bombardowa\u0142y szczeg\u00f3lnie tabory z zaopatrzeniem wojska, bomby by\u0142y zrzucane na wsie w celu zastraszenia i zasiania paniki.<\/p>\n

Podpale\u0144 budynk\u00f3w we wsiach dokonywali niemieccy zwiadowcy, kt\u00f3rzy sygnalizowali swoim wojskom, \u017ce we wsi niema polskiego wojska. W rejonie gdzie toczy\u0142y si\u0119 bitwy wsie by\u0142y w 60 do 80 procent spalone, sterty ze zbo\u017cem r\u00f3wnie\u017c spalone. Inwentarz \u017cywy jak nie spali\u0142 si\u0119 w oborze to zosta\u0142 wybity przez ostrza\u0142 artyleryjski i bombardowania. Mieszka\u0144cy Koz\u0142owa, D\u0119bska i okolicznych wsi w wi\u0119kszo\u015bci zostali bez dachu nad g\u0142ow\u0105 i bez \u015brodk\u00f3w do \u017cycia.<\/p>\n

W dn.15 wrze\u015bnia niemiecka 19 dywizja piechoty zaj\u0119\u0142a las Emilian\u00f3w (brakoski) i rozpocz\u0119\u0142a budow\u0119 umocnie\u0144. Z G\u00f3ry Kalwarii zosta\u0142a zci\u0105gni\u0119ta niemiecka 1 Dywizja Pancerna, kt\u00f3ra przekroczy\u0142a Bzur\u0119 w Koz\u0142owie Szlacheckim oko\u0142o godz.15-tej i zaj\u0119\u0142a pozycje do ataku w lesie pomi\u0119dzy Brakami a Z\u0142ot\u0105.<\/p>\n

Sztab wojsk niemieckich ulokowa\u0142 si\u0119 w domu J\u00f3zefa Kozbucha w Koz\u0142owie Szlacheckim. Pozycje obronne 26 dywizji by\u0142y ostrzeliwane i bombardowane przez ca\u0142y dzie\u0144. 26 dywizja piechoty otrzyma\u0142a zadanie ponownego natarcia w kierunku Bzury.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Od 15 wrze\u015bnia 26 DP mia\u0142a by\u0107 podporz\u0105dkowana GO gen. Knolla-Kownackiego by uczestniczy\u0107 w przygotowywanym natarciu na Warszaw\u0119. Dywizja mia\u0142a przekroczy\u0107 Bzur\u0119 w Koz\u0142owie Szlacheckim mi\u0119dzy Nid\u0105 a Rawk\u0105 i opanowa\u0107 rejon: las Kurdwan\u00f3w, Humin i Zi\u0105bki. Szczeg\u00f3\u0142owe rozkazy dow\u00f3dcy pu\u0142k\u00f3w otrzymali na odprawie w sztabie 26 dyw. piech.
\nw P\u0142askocinie. Za s\u0105siada na p\u00f3\u0142nocy 26 Dywizja Piechoty mia\u0142a 14 Dywizj\u0119 Piechoty z Grupy Operacyjnej gen. Knoll-Kownackiego. Na las brakoski mia\u0142y naciera\u0107 wsp\u00f3lnie 57 pu\u0142k piechoty z 14 dywizji piech. i 18pu\u0142k piechoty ( bez II batalionu mjr Kozubowskiego, kt\u00f3ry w sk\u0142adzie grupy
\nmjr \u015awitalskiego broni\u0142 Sochaczewa) z 26 dywizji piech. oraz I i II batalion
\nz 10pu\u0142ku piech.,37pu\u0142k piechoty otrzyma\u0142 zadanie jeszcze w nocy uderzy\u0107 na Nowy Koz\u0142\u00f3w Pierwszy.<\/p>\n

P\u00f3\u017anym wieczorem w dniu 15 wrze\u015bnia rozkaz natarcia na Nowy Koz\u0142\u00f3w otrzyma\u0142 I-szy batalion majora Reymana z 37 pu\u0142ku piechoty. Po wyj\u015bciu
\nz G\u0105golina P\u0142d. od zwiadu dowiedzieli si\u0119, \u017ce w Nowym Koz\u0142owie Pierwszym s\u0105 Niemcy. Batalion rozsypa\u0142 si\u0119 w tyralier\u0119, po obydwu stronach drogi sz\u0142a II-ga kompania, I-sza kompania na lewym skrzydle, trzecia na prawym skrzydle po polu Jana Kosmali. Tyraliera zbli\u017cy\u0142a si\u0119 na odleg\u0142o\u015b\u0107 25m.
\nod zabudowa\u0144. Niemcy byli przygotowani, nie dali si\u0119 zaskoczy\u0107, skryci
\nza budynkami, drzewami otworzyli morderczy ogie\u0144, dow\u00f3dca plutonu ppor. Nentwig osun\u0105\u0142 si\u0119 na ziemi\u0119, id\u0105cy przodem \u017co\u0142nierze zgin\u0119li lub zostali ranni. Niemcy mieli dobrze przygotowane stanowiska CKM-\u00f3w: jeden CKM by\u0142 za kamiennym parkanem w gospodarstwie Jana Wojdy, drugi
\nna skraju lasku w g\u0142\u0119bokim wykopie, trzeci za mostkiem nad rowem. Wzd\u0142u\u017c drogi bieg\u0142 g\u0142\u0119boki suchy r\u00f3w, nad rowem by\u0142 mostek z kamieni. Zacz\u0119\u0142a strzela\u0107 niemiecka artyleria zza Bzury, na szcz\u0119\u015bcie odezwa\u0142y si\u0119 dzia\u0142a
\n26 pal-u. z G\u0105golina P\u0142d. Artyleria wspiera\u0142a natarcie w\u0142asnej piechoty, niszcz\u0105c pozycje obronne i stanowiska ogniowe nieprzyjaciela. Baterie
\n26 pal-u by\u0142y rozmieszczone w rejonie Kompiny, Patok i G\u0105golina P\u0142d. Nad polem rozszala\u0142a si\u0119 burza artyleryjska, \u017co\u0142nierze na p\u0142askim polu jak st\u00f3\u0142 le\u017celi w \u0142ubinie przywarci do ziemi. Od ostrza\u0142u artyleryjskiego w ogniu stan\u0105\u0142 G\u0105golin P\u0142d. i Nowy Koz\u0142\u00f3w. Polacy zacz\u0119li podchodzi\u0107 ju\u017c pod sam Nowy Koz\u0142\u00f3w. Niemcy cho\u0107 w zabudowaniach i w\u015br\u00f3d drzew te\u017c ponie\u015bli straty zgin\u0105\u0142 dow\u00f3dca batalionu z 74 pu\u0142ku piechoty. Niemcy utrzymali si\u0119 w Koz\u0142owie dzi\u0119ki posi\u0142kom zza Bzury jakie otrzymali nad ranem. Nad ranem bitwa przycich\u0142a.<\/p>\n

Plutonowy podchor\u0105\u017cy Szeremetti le\u017ca\u0142 w rowie blisko stanowisk niemieckich, zauwa\u017cy\u0142 pe\u0142zaj\u0105cego rowem podporucznika Nentwiga, czo\u0142ga\u0142 si\u0119 b. du\u017cym wysi\u0142kiem, by\u0142 ranny. Niech pan si\u0119 okopie doradzi\u0142 podchor\u0105\u017cy. Kiedy nie mam \u0142opatki i nie mam si\u0142 odpowiedzia\u0142 ppor. Nentwig plutonowy rzuci\u0142 \u0142opatk\u0119 w jego stron\u0119. Ujrza\u0142 jeszcze jak ppor. schyli\u0142 g\u0142ow\u0119 a potem podni\u00f3s\u0142 jak by chcia\u0142 zaczerpn\u0105\u0107 powietrza i w tym momencie zaterkota\u0142 niemiecki CKM na twarzy Nentwiga pojawi\u0142a si\u0119 krew. Tak zgin\u0105\u0142 ppor. Nentwig dow\u00f3dca II plutonu, kt\u00f3ry by\u0142 pochowany w Nowym D\u0119bsku.<\/p>\n

Niemcy o \u015bwicie zorganizowali kontrnatarcie w kierunku G\u0105golina P\u0142d. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy z 37pu\u0142ku piech. co atakowali w nocy zgin\u0119\u0142a lub byli ci\u0119\u017cko ranni, kt\u00f3rzy prze\u017cyli udawali zabitych w czasie niemieckiego kontrnatarcia. Niemcy zabrali swoich zabitych przy okazji wzi\u0119li do niewoli kilku \u017co\u0142nierzy le\u017c\u0105cych w \u0142ubinie m.in. ppor. Iwa\u0144skiego.<\/p>\n

O \u015bwicie Niemcy odnale\u017ali ukrytego w swoim gospodarstwie Jana Kosmale wg relacji J. Kosmali Niemiec da\u0142 zapa\u0142ki i kaza\u0142 podpali\u0107 budynki, w tym momencie Kosmala odezwa\u0142 si\u0119 po niemiecku(by\u0142 2 lata w niewoli niemieckiej po I wojnie \u015bwiatowej) i to uratowa\u0142o budynki i by\u0107 mo\u017ce \u017cycie. Niemcy wykorzystali Jana Kosmal\u0119 jako emisariusza wys\u0142ali go z bia\u0142\u0105 p\u0142acht\u0105 na kiju, \u017ceby namawia\u0142 \u017co\u0142nierzy do poddania si\u0119. Nast\u0105pi\u0142 dramatyczny moment ucich\u0142y wszystkie strza\u0142y, \u017co\u0142nierze po obydwu stronach w napi\u0119ciu obserwowali to niecodzienne wydarzenie. Jan Kosmala id\u0105c tak przez swoje pole widzia\u0142 jak w \u0142ubinie i kartoflach le\u017celi polscy \u017co\u0142nierze, niestety wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie \u017cy\u0142a.<\/p>\n

Nieliczni ci co jeszcze \u017cyli na ich twarzach malowa\u0142o si\u0119 zoboj\u0119tnienie, bezsilno\u015b\u0107 i brak nadziei. O czym my\u015bleli ci m\u0142odzi ch\u0142opcy le\u017c\u0105c
\nw kartoflach w\u015br\u00f3d zabitych koleg\u00f3w. My\u015bleli o tym, \u017ce walcz\u0105 ju\u017c dwa tygodnie z przewa\u017caj\u0105cymi si\u0142ami nieprzyjaciela, a alianci nie przychodz\u0105
\nz pomoc\u0105, poczuli si\u0119 zawiedzeni i opuszczeni. S\u0142yszeli ryk silnik\u00f3w czo\u0142gowych dochodz\u0105cy z lasu brakoskiego, \u015bwist kul i pocisk\u00f3w armatnich nad g\u0142owami. S\u0142yszeli te\u017c miarowe buczenie nadlatuj\u0105cych samolot\u00f3w
\nz zachodu zza horyzontu. Przed oczami mieli obraz wczorajszego niefortunnego natarcia za Bzur\u0119 w kierunku las\u00f3w bolimowskich.
\nDla \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy widzieli \u017ce natarci powoli posuwa si\u0119 do przodu, by\u0142 niezrozumia\u0142y dla nich rozkaz \u2013 wycofa\u0107 si\u0119. Niemcy, kiedy zorientowali si\u0119, \u017ce polskie oddzia\u0142y wycofuj\u0105 si\u0119 wzmogli morderczy ostrza\u0142 artyleryjski
\ni broni maszynowej. Wzd\u0142u\u017c Bzury po\u0142o\u017cyli ogie\u0144 zaporowy, wycofywanie przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 bez\u0142adn\u0105 ucieczk\u0119. Zgin\u0119\u0142o bardzo du\u017co koleg\u00f3w tych, kt\u00f3rzy jeszcze \u017cyli i le\u017celi w \u0142ubinie Jana Kosmali. My\u015bleli o kolegach
\nz kt\u00f3rymi razem byli od marca od czasu mobilizacji, zd\u0105\u017cyli si\u0119 zaprzyja\u017ani\u0107, nawi\u0105zane zosta\u0142y bliskie wi\u0119zi kole\u017ce\u0144skie. Chcieli ratowa\u0107 swoje m\u0142ode \u017cycie, wiedzieli , \u017ce \u017cywi mog\u0105 si\u0119 jeszcze Polsce przyda\u0107. Z Janem Kosmal\u0105 przysz\u0142o kilkunastu \u017co\u0142nierzy i poddali si\u0119, na pewno prze\u017cywali wewn\u0119trzne rozterki, przysi\u0119gali walczy\u0107 do ostatniej kropli krwi. Walka do ostatniej kropli krwi ma sens, gdy jest szansa nawet minimalna zwyci\u0119stwa, tu nie by\u0142o \u017cadnej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Piechota 26 DP w ataku na pozycje nieprzyjaciela<\/p>\n

W dniu 16 wrze\u015bnia ranek by\u0142 mglisty, o godz. 7:00 rano, .rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 natarcie, bez przygotowania artyleryjskiego i bez rozpoznania stanowisk ogniowych nieprzyjaciela. Kierunek natarcia mia\u0142 by\u0107 las brakoski Nowy Koz\u0142\u00f3w, Nowy D\u0119bsk i Koz\u0142\u00f3w Szlachecki, w celu wyparcia Niemc\u00f3w za Bzur\u0119 i dalej mieli naciera\u0107 na Miedniewice. Tak jak uzgodniono dzie\u0144 wcze\u015bniej 57 pu\u0142k piechoty z 14 DP. mia\u0142 naciera\u0107 na las brakoski od zachodu, a 18 pu\u0142k piechoty(bez II batalionu, mjr Kozubowskiego, kt\u00f3ry broni\u0142 Sochaczewa) z 26 DP mia\u0142 naciera\u0107 od po\u0142udnia. Do natarcia dow\u00f3dca dywizji wyznaczy\u0142 trzy bataliony: I batalion mjr Doro\u017cy\u0144skiego, III batalion kpt. Frankowskiego oraz III batalion mjra Roszkowskiego z 10 pu\u0142ku piechoty, III dywizjon 26 pu\u0142ku artylerii lekkiej. Obron\u0119 Bzury w rejonie dzia\u0142ania dywizji stanowi\u0142y dwa bataliony z 10pu\u0142k piech. p\u0142k. Krudowskiego oraz zdziesi\u0105tkowany dotychczasowymi walkami 37 pu\u0142k piechoty pp\u0142k Kurcza, wsparte I i II dywizjonem 26 p.a.l. i drug\u0105 bateri\u0105 26 dywizjonu artylerii ci\u0119\u017ckiej. Walka o dw\u00f3r Braki i o las mia\u0142a zaci\u0119ty przebieg, przechodzi\u0142a z r\u0105k do r\u0105k dochodzi\u0142o do walki wr\u0119cz. Niemcy zostali wyparci w kierunku D\u0119bska Starego. Od strony Koz\u0142owa Szlacheckiego Niemcy rozpocz\u0119li silny ostrza\u0142 artyleryjski, planowane natarcie dywizji armii POZNA\u0143 nie nast\u0119powa\u0142o. Niemieccy \u017co\u0142nierze z 19 DP przyst\u0105pili do kontrataku, oko\u0142o godz. 1000 z G\u0105golina P\u0142d. ruszy\u0142 do powstrzymania kontruderzenia III batalion z 10 pu\u0142ku piechoty w Nowym D\u0119bsku dosz\u0142o do walki na bagnety dalsze uderzenie straci\u0142o impet pod wp\u0142ywem nawa\u0142y ognia broni maszynowej i artylerii, batalion musia\u0142 si\u0119 wycofa\u0107.<\/p>\n

Ostatni b\u00f3j pomi\u0119dzy G\u0105golinem P\u0142d. a Nowym Koz\u0142owe Pierwszym rozegra\u0142 si\u0119 oko\u0142o godz. 1300. major Roszkowski dow\u00f3dca III batalionu z 10 pu\u0142ku piechoty zebra\u0142 \u017co\u0142nierzy i poprowadzi\u0142 na Nowy Koz\u0142\u00f3w, zaj\u0119li par\u0119 dom\u00f3w w Nowym D\u0119bsku, nast\u0119pnie dostali si\u0119 pod silny ostrza\u0142 z Nowego Koz\u0142owa. Major Roszkowski zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny, adiutant ppor. Jan Pelesiak
\ni sanitariusze wzi\u0119li na nosze, pr\u00f3buj\u0105c wynie\u015b\u0107 spod ognia . Ci\u0119\u017cki pocisk artyleryjski po\u0142o\u017cy\u0142 kres ich w\u0119dr\u00f3wce. Zgin\u0119li r\u00f3wnie\u017c oficerowie:
\nppor. Nowakowski, Sempli\u0144ski, Urba\u0144ski, Polesiak. Po po\u0142udniu nast\u0105pi\u0142 zmasowany ostrza\u0142 artyleryjski stanowisk obronnych 26 dywizji piechoty
\ni bombardowanie. Samoloty po zrzuceniu bomb zawraca\u0142y i z niskiej wysoko\u015bci strzela\u0142y z karabin\u00f3w maszynowych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Piechota w bitwie nad Bzur\u0105<\/p>\n

Oto fragment wspomnie\u0144 kpt. Raty\u0144skiego Antoniego d-cy I-ej kompanii strzeleckiej 18 pu\u0142ku piech. z 26 Dywizji Piechoty. We fragmencie tym opisuje sytuacje bojow\u0105 w jakiej znalaz\u0142a si\u0119 jego kompania w dniach 16 i 17 wrze\u015bnia. \u201ePod wiecz\u00f3r tego dnia(15.09 w miejscowo\u015bci Wicie) baon zosta\u0142 zaalarmowany rajdem broni pancernej npla w g\u0142\u0105b stanowisk pu\u0142ku. Na odcinku bronionym przez moj\u0105 kompani\u0119 wzmocnion\u0105 plutonem art. polowej 26p.a.l. i plutonem dzia\u0142ek p-panc. ,czo\u0142gi npla w sile oko\u0142o 15 podesz\u0142y na odleg\u0142o\u015b\u0107
\nok. 500-600 m, ale poni\u00f3s\u0142szy straty(3 czo\u0142gi unieruchomione) wycofa\u0142y si\u0119 na p\u00f3\u0142noc. Do p\u00f3\u017anego wieczora pozostali\u015bmy na tych stanowiskach pobieraj\u0105c w mi\u0119dzyczasie kolacj\u0119. Na linii Bzury s\u0142ycha\u0107 by\u0142o nadal odg\u0142osy walki, kt\u00f3rej nasilenie zarysowa\u0142o si\u0119 szczeg\u00f3lnie ko\u0142o p\u00f3\u0142nocy w zwi\u0105zku z wypadem
\n8 kompanii 18pp,kt\u00f3rej nie uda\u0142o si\u0119 odrzuci\u0107 npla za Bzur\u0119(zgin\u0105\u0142 d-ca komp., kpt. Hala Mieczys\u0142aw) .batalion ju\u017c w szyku bojowym podsun\u0105\u0142 si\u0119 pod m. Emilian\u00f3w na podstaw\u0119 wyj\u015bciow\u0105 do natarcia P\u00f3\u017anym wieczorem nadszed\u0142 rozkaz
\no przegrupowaniu pu\u0142ku do bitwy na dzie\u0144 16 wrze\u015bnia. Nasz kierunku na las Z\u0142ota-Koz\u0142\u00f3w Szlachecki z wykorzystaniem powodzenia na Bolim\u00f3w. Kompania moja w pierwszym rzucie maj\u0105c na lewo drug\u0105 kompanie a na prawo 3 batalion, zaj\u0119\u0142a
\no \u015bwicie podstaw\u0119 wyj\u015bciow\u0105 do natarcia na p\u00f3\u0142noc skraju m. Emilian\u00f3w i w prawo od niej. Przeciwnikiem by\u0142y oddzia\u0142y 19DP npla, co zeznali, schwytani w nocy je\u0144cy. Wyruszenie
\ndo natarcia nast\u0105pi\u0142o ok. godz.7-ej zdecydowanie i nale\u017cytym porz\u0105dku. Jednak po przebyciu ponad 1 km, wobec silnego ognia npla z lasu Z\u0142ota tempo natarcia os\u0142ab\u0142o i z wielkim trudem posuwa\u0142o si\u0119 naprz\u00f3d co w p\u0142askim terenie spowodowa\u0142o znaczne straty zw\u0142aszcza w prawoskrzyd\u0142owym II plutonie. Po doj\u015bciu ok. 500-600m.przed las, natarcie zosta\u0142o zatrzymane przez silny ogie\u0144 CKM, mo\u017adzierzy i artylerii npla, zmuszaj\u0105c na zaj\u0119tych nas do przej\u015bcia do obrony stanowiskach. Sytuacj\u0119 pogarsza\u0142y jeszcze ataki czo\u0142g\u00f3w npla, operuj\u0105cych na skrzyd\u0142ach naszych oddzia\u0142\u00f3w. Wys\u0142a\u0142em meldunek z pro\u015bb\u0105
\no wsparcie artyleri\u0105, ale mocno sp\u00f3\u017anione by\u0142o i s\u0142abe, \u017ce nie poprawi\u0142o sytuacji. Pomoc rannym sta\u0142a si\u0119 niemo\u017cliwa z uwagi na silny ogie\u0144 CKM i strzelc\u00f3w wyborowych npla, kt\u00f3ry obezw\u0142adnia\u0142 nasze patrole sanitarne. W natarciu znaczne powodzenie uzyska\u0142 lewoskrzyd\u0142owy I pluton, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 podsun\u0105\u0107 na blisk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 pod las wzd\u0142u\u017c zabudowa\u0144 wioski Karolina. Widz\u0105c tam szans\u0119 obj\u0105\u0142em osobi\u015bcie dow\u00f3dztwo lewego skrzyd\u0142a ale ogie\u0144 broni samolotowej zmusi\u0142 nas
\ndo wycofania si\u0119 na stanowiska obronne nieco w tyle-powr\u00f3ci\u0142em na sw\u00f3j punkt dowodzenia sk\u0105d dalej kierowa\u0142em walk\u0105. Bole\u015bnie prze\u017cy\u0142em straty podoficer\u00f3w i strzelc\u00f3w kt\u00f3rzy padli w czasie natarcia jak i potem w obronie. Kapral Gudarowski , obserwator st. strz. Mach i inni. W pewnym momencie zauwa\u017cy\u0142em ,\u017ce na lewym skrzydle baonu wysz\u0142o jakie\u015b natarcie, id\u0105c nam na pomoc. Porwa\u0142em lewe skrzyd\u0142o kompanii(g\u0142\u00f3wnie I pluton) do przeciwuderzenia na las, ale wobec przewagi ognia npla musieli\u015bmy si\u0119 ze stratami wycofa\u0107. Okopana na zaj\u0119tych stanowiskach, chocia\u017c w odkrytym terenie, kompania utrzyma\u0142a si\u0119 do godzin popo\u0142udniowych mimo znacznych strat zw\u0142aszcza w II prawoskrzyd\u0142owym plutonie . Po pewnym czasie przy silnym wsparciu CKM i ognia zaporowego artylerii npl ruszy\u0142 do natarcia, co zmusi\u0142o kompani\u0119 do stopniowego odwrotu. W czasie odwr\u00f3t przeciwuderzenia na las, ale wobec przewagi ognia npla musieli\u015bmy si\u0119 ze stratami wycofa\u0107. Okopana na zaj\u0119tych stanowiskach , chocia\u017c w odkrytym terenie, kompania utrzyma\u0142a si\u0119 do godzin popo\u0142udniowych mimo znacznych strat zw\u0142aszcza w II prawoskrzyd\u0142owym plutonie . Po pewnym czasie przy silnym wsparciu CKM i ognia zaporowego artylerii npl ruszy\u0142 do natarcia, co zmusi\u0142o kompani\u0119 do stopniowego odwrotu. W czasie odwrotu w strefie ognia zaporowego artylerii npla zosta\u0142em ranny, batalion poni\u00f3s\u0142 ci\u0119\u017ckie straty a z mojej kompanii zdo\u0142ano zebra\u0107 niewiele ponad 100 ludzi zdolnych
\ndo dalszej walki, przy czym ranni zostali d-ca I i II plutonu\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n

Opis bitwy jest bardzo szczeg\u00f3\u0142owy, dzi\u0119ki temu oddaje w pe\u0142ni tragizm tej bitwy. Najwi\u0119cej poleg\u0142o polskich \u017co\u0142nierzy w okolicy Nowego Koz\u0142owa i D\u0119bska Nowego. W lesie brakoskim (las pomi\u0119dzy Brakami a Z\u0142ot\u0105) by\u0142a niemiecka 19 Dywizja Piechoty i 1 Dywizja Pancerna. Polskie pozycje by\u0142y bombardowane i ostrzeliwane z samolot\u00f3w. A wi\u0119c przewaga po stronie niemieckiej by\u0142a mia\u017cd\u017c\u0105ca. W przeddzie\u0144 bitwy jak opowiada mieszkaniec D\u0119bska Nowego p. Wojda pojawi\u0142o si\u0119 w okolicy Nowego D\u0119bska kilku m\u0119\u017cczyzn. M\u0119\u017cczy\u017ani ci byli cz\u0119\u015bciowo ubrani w mundury wojskowe, ludzi omijali z daleka ,do nikogo nie odzywali si\u0119, rozk\u0142adali mapy i co\u015b sprawdzali. Prawdopodobnie byli to dywersanci wywodz\u0105cy si\u0119 z mieszka\u0144c\u00f3w Polski pochodzenia niemieckiego. Bo jak wyt\u0142umaczy\u0107, \u017ce nast\u0119pnego dnia wojsko niemieckie bardzo szybko i sprawnie zaj\u0119\u0142o dogodne stanowiska ogniowe. Przed wojn\u0105 mieszka\u0142o w Polsce du\u017co Niemc\u00f3w, G\u0105golin Zach. by\u0142 zamieszka\u0142y przez Niemc\u00f3w. Tu\u017c przed wojn\u0105 jak opowiada\u0142 Jan Tracz, m\u0142odzie\u017c niemiecka w lesie brakoskim prowadzi\u0142a \u0107wiczenia.<\/p>\n

Zdarza\u0142y si\u0119 akty dywersji i sabota\u017cu, by\u0142y przypadki dezercji \u017co\u0142nierzy niemieckiego pochodzenia z polskiej armii, kt\u00f3rzy wyrz\u0105dzili wiele krzywdy by\u0142ym dow\u00f3dcom. Przyk\u0142adem jest pp\u0142k Kurcz dow\u00f3dca 37 pu\u0142ku piechoty, kiedy dosta\u0142 si\u0119 do niewoli i zosta\u0142 oskar\u017cony przez Niemc\u00f3w, \u017ce kaza\u0142 strzela\u0107 do cywilnych Niemc\u00f3w. Powszechnie by\u0142o wiadomo, \u017ce dywersanci schwytani z broni\u0105 w r\u0119ku byli stawiani przed s\u0105d polowy. Zeznania \u015bwiadk\u00f3w uratowa\u0142y pp\u0142k Kurcza od \u015bmierci, zeznali, \u017ce takiego rozkazu nie by\u0142o. Potwierdzi\u0142 te zeznania Niemiec, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 w 37 pu\u0142ku piechoty.<\/p>\n

Niemiecka 1 Dywizja Pancerna uderzy\u0142a w dw\u00f3ch kierunkach: na Bronis\u0142awy, Szwarocin, Rybno i na Lenart\u00f3w Wicie, Kiernozie. Na kierunku natarcia czo\u0142g\u00f3w znalaz\u0142a si\u0119 14 Dywizja Piechoty gen. W\u0142ada, kt\u00f3ra zosta\u0142a\u201d rozjechana\u201d, najbardziej ucierpia\u0142 57 pu\u0142k piechoty.<\/p>\n

W dniu 16 wrze\u015bnia pier\u015bcie\u0144 okr\u0105\u017cenia zaciska\u0142 si\u0119 coraz mocniej, resztki armii \u201ePozna\u0144\u201d i \u201e Pomorze\u201d zosta\u0142y st\u0142oczone w tr\u00f3jk\u0105cie Sochaczew \u2013 Witkowice \u2013 \u0141owicz – Sochaczew. Wieczorem 16 wrze\u015bnia gen. Kutrzeba wyda\u0142 rozkaz zaprzestania walk. Resztki 26 Dywizji Piechoty mia\u0142y wycofa\u0107 si\u0119 do m. Osiek na odpoczynek. O odpoczynku nie by\u0142o mowy, lasy
\nw kt\u00f3rych mia\u0142a post\u00f3j dywizja by\u0142y ostrzeliwane przez artyleri\u0119
\ni systematycznie bombardowane.<\/p>\n

W godzinach rannych dn. 17 wrze\u015bnia 26 Dywizja Piechoty stoczy\u0142a zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0119 z grup\u0105 czo\u0142g\u00f3w. Tego samego dnia wieczorem wyszed\u0142 rozkaz aby 26 dywizja piechoty przesz\u0142a do las\u00f3w ko\u0142o Bud Starych
\njako punktu wyj\u015bciowego do przeprawy przez Bzur\u0119. Nast\u0119pnego dnia dosz\u0142o do zmasowanego ostrza\u0142u artyleryjskiego i ci\u0105g\u0142ych bombardowa\u0144, tony \u017celaza lecia\u0142y na wojsko, kt\u00f3re szuka\u0142o schronienia w lesie.<\/p>\n

Jak pisze we wspomnieniach kpt. Raty\u0144ski \u201dszcz\u0105tki ludzkie i ko\u0144skie wisia\u0142y na ga\u0142\u0119ziach drzew, powsta\u0142 nieopisany chaos\u201d<\/strong><\/em>.<\/p>\n

Armia POMORZE przesta\u0142a istnie\u0107 jako zwarty zwi\u0105zek taktyczny a wraz z ni\u0105 26 Dywizja Piechoty, wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy ocaleli dosta\u0142a si\u0119 do niewoli w\u015br\u00f3d nich dow\u00f3dca armii POMORZE gen. W. Bortnowski, dow\u00f3dca 26 Dywizji Piechoty p\u0142k dypl. A. Brzechwa-Ajdukiewicz, dow\u00f3dca 37 pu\u0142ku piechoty pp\u0142k Kurcz, dow\u00f3dca 10 pu\u0142ku piechoty p\u0142k Krudowski, dow\u00f3dca 18 pu\u0142ku piechoty p\u0142k dypl. Majewski. Pr\u00f3b\u0119 przedostania si\u0119 do puszczy kampinoskiej przez Bzur\u0119 i dalej do Warszawy podj\u0119\u0142y liczne grupy \u017co\u0142nierzy z 26 dywizji piechoty. Nielicznym si\u0119 uda\u0142o.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Rozbity sprz\u0119t wojskowy po bitwie<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Rozbite tabory wojskowe nad Bzur\u0105 w Witkowicach<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

\u017bo\u0142nierze polscy wzi\u0119ci do niewoli<\/p><\/div>\n


\n<\/span><\/p>\n

BITWA NAD BZUR\u0104 DOBIEG\u0141A KO\u0143CA……<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a>

Miejsce przeprawy w Witkowicach w dniu dzisiejszym<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

BITWA NAD BZUR\u0104 26 DYWIZJI PIECHOTY(II RP) OD 12 WRZE\u015aNIA DO 16 WRZE\u015aNIA 1939 R. Dywizja zosta\u0142a zorganizowana w 1919r. jako 4 Dywizja Piechoty. Pu\u0142ki 4DP stacjonowa\u0142y na kresach wschodnich, w rejonie Jaros\u0142awca, Rzeszowa, Przemy\u015bla, Cieszyna. 4DP bra\u0142a udzia\u0142 w walkach z Rosj\u0105 Sowieck\u0105 w 1920r. Na pocz\u0105tku lat 20-tych, dywizj\u0119 przeniesiono do centrum Polski […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":9,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-43","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/43","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/43\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":204,"href":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/43\/revisions\/204"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/9"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bitwanadbzura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}